Život na ivici -
Stanovanje sirotinje u Beogradu 1919-1941

Zlata Vuksanović-Macura

Neurologija

Iz predgovora

Skoro deceniju i po duboko sam uronjena u surovu realnost stanovanja marginalizovanih, osetljivih, ranjivih i siromašnih, posebno Roma. Kada radite takav posao, sasvim je prirodno da se zapitate kako su ti ljudi živeli nekad. Sa tim pitanjem sam se prvi put srela u Društvu za unapređivanje romskih naselja negde oko 2000. godine. Moj zadatak je tada bio da sakupim građu o stanovanju i naseljima beogradskih Roma u 20. veku. Iz nje se naslućivalo da nije samo romski svet bio loše nastanjen, već da je tu bilo i druge sirotinje. Tako se rodila tema ove knjige u čijem fokusu je svekoliko sirotinjsko stanovanje u periodu od 1919. do 1941. godine, kada je Beograd bio prestonica Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, potom Jugoslavije. Na samom početku istraživanja verovala sam da se krećem ka nekoj lepšoj prošlost. Ali, moja početna ideja da ću ispitati nekolicinu nehigijenskih naselja i poneku enklavu unutar probuđenog i moćnog Beograda, pokazala se pogrešnom. I kao što su svojevremeno pisali Pištoljmalci, moj prvobitni šok, zamenila je neverica. Brojni članci, knjige, arhivska dokumenta, planovi grada, fotografije, izveštaji komisija, peticije građana ili novinske vesti otkrivala su svet siromaštva i stambene bede u kome je živela masa beogradskog stanovništva Tako se moje istraživanje raširilo po celom gradu: od ušća Save u Dunav preko širokog prostora na njihovim desnim obalama, od Karaburme na istoku, preko Velikog Vračara pa južno ka Malom Mokrom Lugu, Voždovcu, sve do Čukarice i Banovog Brda na zapadu, te na centar Beograda, njegove delove između centra i periferije i na periferiju. Mada je često bilo izazovno pogledati preko reke, gde je sredinom tridesetih nicalo novo sirotinjsko stanište, na levu obalu Save, od toga sam odustala jer je to ipak u velikom bio barovit predeo i neformiran grad.

Ovo je knjiga o stanovima, kućama, zgradama i naseljima siromašnih stanovnika Beograda. Najveći broj strana posvećen je urbanističkim i arhitektonskim karakteristikama sirotinjskih naselja, stambenih blokova i grupacija, kao i programskim, funkcionalnim, konstruktivnim i oblikovnim odlikama zgrada i stanova. Da bi se rastumačile „školjke“ u kojima su ti ljudi živeli i razumela stambena problematika sirotinje bilo je neophodno da se izađe iz arhitektonsko urbanističke sfere i zađe u društveni, politički i ekonomski milje međuratnog Beograda...